ΟΙ ΓΙΟΡΤΕΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

                        Τα ήθη και τα έθιμα στην Κύπρο 

    Τα χριστουγεννιάτικα έθιμα της Κύπρου θυμίζουν πολύ τα χριστουγεννιάτικα έθιμα της Ελλάδας. Οι παλιότερες γενιές ανθρώπων για την διακόσμηση του χριστουγεννιάτικου δέντρου,  δεν χρησιμοποιούσαν τα δέντρα που χρησιμοποιούμε  τώρα εμείς, αλλά έκοβαν πεύκα και κυπαρίσσια. Ο στολισμός τους ήταν με χειροποίητα στολίδια καθώς και με κουκουνάρια τα οποία τα έβαφαν με διάφορα χρώματα.

     Στα παραδοσιακά σπίτια της Ελλάδας καθώς και της Κύπρου οι κυρίες των σπιτιών φτιάχνουν διάφορα χριστουγεννιάτικα γλυκά   όπως για παράδειγμα  δίπλες, μελομακάρονα και κουραμπιέδες. Ανήμερα των Χριστουγέννων οι γυναίκες ζυμώνουν τα λεγόμενα χριστόψωμα που είναι το παραδοσιακό χριστουγεννιάτικο ψωμί της Κύπρου, το οποίο στην Κύπρο το λένε: << πίττες >>, << κουλλούρκα >> κ.α. ανάλογα με το σχήμα τους παίρνουν και την αντίστοιχη ονομασία.

     Στο γιορτινό τραπέζι των Χριστουγέννων μαζεύονται όλα τα μέλη της οικογένειας και απαραίτητα γεύματα είναι η σούπα αυγολέμονο και η γαλοπούλα γεμιστή. 

     Την ημέρα της παραμονής, κάθε σπίτι με αφορμή την επίσκεψη του Αι- Βασίλη, στρώνει το τραπέζι στο οποίο οι κυρίες του σπιτιού βάζουν πάνω του ένα αναμμένο κερί, κόλλυβα, την βασιλόπιτα, ένα ποτήρι κρασί και το πορτοφόλι που ανήκει στον πατέρα έχοντας την αντίληψη ότι ο Άγιος Βασίλης θα επισκεφτεί το σπιτικό τους για να φάει, πιεί και επίσης να ευλογήσει. Ακόμα, το έθιμο της ελιάς που σώζεται μέχρι και σήμερα σχετίζεται με τη σύναξή της οικογένειας γύρω από το τζάκι και την ρίξη φύλλων χλωρής ελιάς σε αυτό για να αντιληφθούν  αν κάποιοι άνθρωποι τους αγαπούν και την ώρα αυτη λένε κάποια συγκεκριμένα λόγια. 

    Όταν τελειώσει η λειτουργία της πρωτοχρονιάς στην εκκλησία, η κάθε οικογένεια όταν πάει στο σπίτι κόβει την βασιλόπιτα. Το κομμάτι που κόβεται πρώτο προφέρεται στο Χριστό, το δεύτερο στους άπορους ανθρώπους, το τρίτο στον νοικοκύρη και  όλα τα άλλα κομμάτια μοιράζονται στην οικογένεια και όποιος βρει το νόμισμα που είναι κρυμμένο μέσα στην βασιλόπιτα θα έχει καλή τύχη σε όλη την ερχόμενη χρονιά. 

                                                                   

                                                                           ΦΩΤΑ 

  Ανήμερα των Φώτων ο κόσμος πάει στην εκκλησία για να παρακολουθήσει την Βάπτιση του Χριστού και μετά , οι πολίτες που βρίσκονται μέσα στην εκκλησία πίνουν από το αγιασμένο νερό που λέγεται δρόσο. Ο ιερέας, την ίδια κιόλας μέρα, ρίχνει τον σταυρό στην θάλασσα, με σκοπό να αγιαστούν τα νερά και οι καλύτεροι κολυμβητές πέφτουν στο κρύο νερό για να τον βρούνε. Τα παιδιά όλη την ημέρα αυτή, πηγαίνουν στις γειτονιές, αλλά και στους συγγενείς τους, για να τους πούν κάποιο τραγούδι και να πάρουν χρήματα : << Καλημέρα και τα Φώτα και την Πουλουστρίνα πρώτα >>. Τα γλυκά που φτιάχνουν την ημέρα των Φώτων όλες οι νοικοκυρές του σπιτιού είναι τα ξεροτήγανα που είναι σαν λουκουμάδες, που τα παιδία όχι μόνο παίρνουν για να φάνε, αλλά τα ρίχνουν και στις στέγες των σπιτιών μαζί με λουκάνικα, που είναι κομμένα σε κομμάτια, για να φάνε οι καλικάτζαροι και να φύγουν χωρίς να τους πειράξουν και την ίδια στιγμή, τραγουδούν και ένα ποίημα : << Τιτσίν τιτσίν λουκάνικο μασαίρι μαυρομάνικο κομμάτι ξεροτήγανο να φάτε τζιαι να φύετε >>  

   Συνεχίζοντας, ο κόσμος πιστεύει πως οι καλικάτζαροι φεύγουν ανήμερα των Φώτων γιατί φοβούνται όταν αγιάζει ο παπάς. Ο φόβος αυτός των καλικάτζαρων αρχίζει μια μέρα πριν τα Φώτα όπου ο παπάδες κάνουν έναν μικρό αγιασμό. Για αυτό και ο λαός λέει για αυτό το έθιμο:

<< Στις πέντε του Γενάρη >>

 <<Φεύγουν οι καλικάτζαροι >>  

Ο φόβος όμως μεγαλώνει την ημέρα των Φώτων, όπου και φεύγουν λέγοντας :

 << Φεύγετε να φεύγουμε 

κι έφτασε ο τουρλόπαπας

με την αγιαστούρα του

και με τη βρεχτούρα του>>

   Ακόμα, άλλη μία συνήθεια που έχουν την περίοδο των γιορτών στην Κύπρο, είναι να βάζουν 12 αδράχτια μέσα στο τζάκι όπου μένουν εκεί από τα Χριστούγεννα ως τα Φώτα έτσι ώστε να τα δουν οι καλικάτζαροι και να μην μπουν από την καπνοδόχο.

   Στην Πάφο, καθώς και σε άλλες περιοχές της Κύπρου, την ημέρα των Χριστουγέννων σφάζουν προς τιμήν του Χριστού έναν χοίρο που έχει ειδική διατροφή σε όλη την διάρκεια της χρονιάς. Στην Μαραθούσα, στην εκκλησία του Αγίου Δημητρίου οι τελεστές της εκκλησιαστικής γιορτής, όταν τελειώσει η Θεία Λειτουργία προσφέρουν χοιρινό κρέας βραστό μαζί με ένα ποτήρι ζιβανία στους εκκλησιαζόμενους στον προαύλιο χώρο της εκκλησίας.

    Συνεχίζοντας, άλλο ένα έθιμο που τελείται την περίοδο των γιορτών είναι η ανταλλαγή καρτών που γράφουν μέσα ευχές, που πρώτα είχε καθιερωθεί στις πόλεις  και μετά στην ύπαιθρο της Κύπρου. Επιπλέον, σε αυτές τις ευχετήριες κάρτες είχαν διαφορετική ευχή στα χωριά και διαφορετική στην πόλη. Για παράδειγμα, στα χωριά γράφουν χρόνους πολλούς, ενώ στις πόλεις γράφουν καλά Χριστούγεννα

                                       ΑΠΟΚΡΙΕΣ 

Στην Κύπρο, οι Απόκριες ονομάζονται << Σήκωσες >> και αρχίζουν από την Κυριακή της Απόκρεω, που λέγονται επίσης <<Σήκωσες της Κρεατινής >>, όπου διαρκούν μια εβδομάδα, μέχρι και την επόμενη Κυριακή που λέγεται << Σήκωσες της τυρινής >>. Λίγο πριν την Κυριακή της Απόκρεω είναι μια πολύ γνωστή γιορτή που την λένε << Τσικνοπέφτει >> , επειδή εκβάλλεται από της καπνοδόχους των σπιτιών η τσίκνα από τα διάφορα κρέατα που ψήνονται εκεί . Το Σάββατο που ακολουθεί μετά την << Τσικνοπέφτη >> λέγεται πρώτο Ψυχοσάββατο . Ονομάζεται έτσι, επειδή αφιερώνεται στις ψυχές των πεθαμένων και η λέξη πρώτο εννόει ότι προηγήται  από το δεύτερο και το τρίτο που αφιερώνονται στους σκοτωμένους ιερείς. Στους εσπερινούς , οι άνθρωποι συνηθίζουν να παίρνουν κόλλυβα στην εκκλησία << για να μακαριστούν οι πεθαμένοι >>. Στην πρώτη Σήκωση συνηθίζεται να κάνουν ψητό, μακαρόνια ε βραστό κοτόπουλο , αρνιά παραγεμιστά κτλ. Μετά το ξεφάντωμα από την πρώτη Σήκωση, δεν βάζουν άλλο κρέας στο τραπέζι , διότι αρχίζει η εβδομάδα, τησ  Τυραφάγου στην οποία όλοι οι πιστοί δεν καταναλώνουν κρέας . Κατά την Κυριακή της Τυρινοσήκωσης ,δεν βάζουν άλλα γαλακτοκομικά στο τραπέζι τους, γιατι η ημέρα που ακολουθεί είναι Καθαρά Δευτέρα , που αρχίζει η νηστεία  της Σαρακοστής ή αλλιώς << Σαρανταημέρου >> και τελειώνει στα μεσάνυχτα του Μεγάλου Σαββάτου με το άκουσμα του << Καλού λόγου >>.  

ΤΣΙΚΝΟΠΕΜΤΗ ( ΈΘΙΜΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΟΡΦΟΥ)

  Τη μέρα της Τσικνοπέμπτης, στην περιοχή της Μόρφου λένε πως << τζι ' οι σιύλλοι έν χορτασμένοι >> , καθώς και σε μερικά χωριά, για παράδειγμα στον Αστρομετρίτη, πρέπει να φάνε και ξυνόγαλα (γιαούρτι) με σκοπό να μην μαυρίσουν. Κατά τον εσπερινό της Κυριακής προς την Δευτέρα της τυροφάγου σε κάποια χωριά ( Ζώδια , Περιστερώνα ) γίνεται το << καλόν σταδίον >> . Όταν τελειώνει ο εσπερινός, οι γέροντες φιλούν του χέρι του ιερέα που τους εύχεται << καλόν στάδιον >> εννοώντας ότι τη Λαμπρή να μην χωρίσουν μεταξύ τους, δηλαδή να μην πεθάνουν μέχρι το Πάσχα. 

  Οι φιλικές οικογένειες την νύχτα μαζεύονται στο σπίτι του πιο αξιοσέβαστου ή του πιο πλουσιότερου μέλους για να διασκεδάσουν. Οι πλούσιες νοικοκυρές στρώνουν τραπεζομάντηλα μήκους περίπου 8-10 μέτρων και 30με 40 άτομα κάθονταν πάνω σε ψάθες. 

 

     ΑΠΟΚΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΥΘΡΕΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

 

Στην Κυθρέα έστησαν σούσες στην ύπαιθρο, συνήθως πάνω σε δέντρα . Σούσες συνηθίζουν να κρεμούν στις Σήκωσες της Τυρινής. Την Κυριακή της Τυρινής , οι νοικοκύρες ξυπνούν πολύ νωρίς το πρωί, για να ετοιμάσουν τις φορεσιές τους που θα μασκαρευτούν το βράδυ . Όμως αλλού, σε μερικά χωριά όπως σε μερικά χωριά της Μεσαορίας, οι μασκαράδες, κυκλοφορούν στο φώς της ημέρας και ανταλλάσσουν πειράγματα με όλο τον κόσμο. Οι κυρίες του σπιτιού είχαν την αρμοδιότητα της ετοιμασίας των σπιτικών φαγητών , γαλακτερών και ζυμαρικών αφού το κρέας είχε αποσυρθεί από το τραπέζι την προηγούμενη Κυριακή της Απόκρεως.  

                             ΈΘΙΜΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΕΥΚΟΝΟΙΚΟΥ 

Εκτός απο το λεγόμενο φαγητό << ραφκιόλες >> με χαλούμι, τα πουρέκκια της αναρής και τις τορόπες, στο λευκονοικό, φτιάχνουν και αυτοσχέδια σπιτικά μακαρόνια. 

Τα μακαρόνια αυτά, τα παρασκευάζουν με μία ιδιαίτερη διαδικασία. Από τους πρόποδες ενός βουνού, του λεγόμενου Πενταδαχτύλου , μαζεύουν κάποιο είδος φυτού, που βγαίνει σε μέρη που υπάρχει νερό. Το φυτό αυτό ονομάζεται << σκλυνίτζιην >> και αφού το κοιρίσουν καλά, ανοίγουν την έτοιμη ζύμη που είναι είτε από σιμιγδάλι είτε από αλεύρι και τυλίγουν μέσα σε αυτήν το << σκλυνίτζιην >> φτιάχντοντάς το σε σχήμα μακαρονιού. Επιπλέον, κόβουν το μακρόστενο μακαρόνι που έφτιαξαν σε κομμάτια που έχουν μέγεθος τεσσάρων δακτύλων. Αφού κόψουν κάθε κομμάτι, αφαιρούν από μέσα, το φυτό, τοποθετούν τα μακαρόνια σε πανέρι και τα βγάζουν έξω στον ήλιο να στεγνώσουν. Τέλος, αφού στεγνώσουν τα μακαρόνια τα βράζουν σε παχύ ζωμό κότας βραστής και πασπαλίζουν με χαλλούμι που έχουν τρίψει. Επιπλέον, από το τραπέζι τους, δεν λείπουν τα αυγά, τα ψαρικά και τα χαλλούμια. Επίσης, στο τραπέζι υπάρχουν και χόρτα που αυθονούν. Τέτοια χόρτα είναι : τα αγρέλια, τα στρουθούκια, οι χωστές και τα τηγανίζουν με αυγά. 

                 ΈΘΙΜΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΕΣΑΟΡΙΑΣ 

Πέρα από τα φαγητά στο τραπέζι της Σήκωσης υπάρχουν επίσης και τα αναγκαία γλυκά. Το πιο συνηθισμένα γλυκά που φτιάχνουν είναι : το << κατείφιν >>, οι << πισσιήδες >> και << οι πίττες της σάτζιης >> που παρασκευάζεται με την << τσίππαν του γαλάτου >> από τα πρόβατα που το συνηθίζουν πιο πολύ στα χωριά της Μεσαορίας.  

                                    ΠΑΣΧΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 

  Το Πάσχα στην Κύπρο είναι πάντα εναλλακτικό και ξεχωριστό. Τις μέρες πριν από αυτή την μεγάλη και ξεχωριστή γιορτή, οι νοικοκυρές του χωριού κάνουν γενικό καθαρισμό στα σπίτια τους. Στην συνέχεια, φτιάχνουν παξιμάδια καθώς και τις << φλάουνες  >> και την Μεγάλη Πέμπτη βάφουν τα παραδοσιακά κόκκινα αυγά, τα οποία τσουγκρούν μετά την Ανάσταση. Το βάψιμο των παραδοσιακών πασχαλινών αυγών γίνεται με το Λιζάρι, που είναι ρίζες από διάφορα φυτά που υπάρχουν στην κοινώτητα. 

  Το Σάββατο του Λαζάρου, ομάδες περιεχόμενες από παιδιά, πάνε σε όλα τα σπίτια του χωρίου τους και ψάλλουν τον << Λάζαρου >>. Οι νοικοκυρές του κάθε σπιτιού προσφέρουν στα παιδιά σαν δώρο, φλαούνες, χρήματα και φρέσκα αυγά για να τα βάψουν. 

Την Κυριακή των Βα'ί'ων, οι κυρίες του σπιτιού παίρνουν στην εκκλησία κλωνάρια από ελιά στην εκκλησία και μένουν εκεί μέχρι την Πεντηκοστή, για να αγιαστεί η ελιά και στο τέλος την παίρνουν στο σπίτι τους για το κάπνισα. Για το κάπνισμα των κλωναριών της ελιάς, πιστεύεται ότι διώχνει το κακό και την ζήλια απο την οικογένεια και προσφέρει προστασία. 

Κατά την Μεγάλη Πέμπτη, καλύπτουν το εικονοστάσι με μαύρα ρούχα ως ένδειξη πένθους. Το ίδιο κιόλας βράδυ μέσα στην εκκλησία πάνω σ ' ένα τραπέζι, στήνουν ομοίωμα του σταυρού με το Χριστό πάνω, ενώ δεξιά και αριστερά του τοποθετούν το ομοίωμα του αποστόλου Ιωάννη και της Παναγίας. 

Το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής, στολίζεται ο επιτάφιος από τα νεαρά κορίτσια του χωριού. Η νεολέα ψάλλει τον επιτάφιο θρήνο ενώ τρεις κοπέλες είναι ντυμένες μυροφόρες και ραίνουν τον Χριστό με άνθη, μύρα και αρώματα. Κατά το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής, τελείται η περιφορά του επιταφίου σε κεντρικούς δρόμους στο χωριό, όπου καθ ' όλη την διαδρομή αυτή, οι νοικοκυρές ραντίζουν με την μερρέχα τον επιτάφιο.

Το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου, σε όλη την διάρκεια της θείας Λειτουργίας και την ώρα που θα πει ο ιερέας το << Ανάστα ο Θεός >> όλοι οι πιστοί κτυπούν τους σκόμνους και τα μαύρα υφάσματα που καλύπτουν όλες τις εικόνες πέφτουν. Κατά τις έντεκα την νύχτα οι καμπάνες χτυπούν χαρμόσυνα, με σκοπό να προσκαλέσουν τους Χριστιανούς να παρευρεθούν  στην πιο χαρμόσυνη θεία Λειτουργία του Χριστιανισμού. Στο προαύλιο της εκκλησίας η λεγόμενη << Λαμπρατζιά >> είναι αναμένη και κατά τα μεσάνυχτα ο παπάς προσκαλεί τους πιστούς που βρίσκονται μέσα στην εκκλησία να παραλάβουν το Άγιο Φώς λέγοντας << Δεύτε λάβετε φως εκ του ανεσπέρου φωτός >> και βγαίνει έξω από την εκκλησία μαζί με τους ψάλτες για την Λιτανεία. Όλος ο κόσμος βγαίνει έξω ανάβοντας τα κεριά και τις λαμπάδες του από το Άγιο Φως της Αναστάσεως εκεί όπου ο παπάς θα πει τον καλό λόγο και το Ευαγγέλιο τι στιγμή που όλοι μαζί ψάλλουν το Χριστός Ανέστη. Αφού τελειώσει η λειτουργία της Αναστάσεως πάνε όλοι πίσω στα σπίτια τους όπου τσουγκρίζουν τα παραδοσιακά κόκκινα αυγά και παράλληλα λέγοντας τις ευχές : << Χριστός Ανέστη >> και << Αληθώς Ανέστη >>. Ακολούθως, τρώνε σούπα αυγολέμονη ή τραχανά, αυγά και φλαούνες. 

Την Κυριακή του Πάσχα , κατά  τις 10 το πρωί τελείται στην εκκλησία ο Εσπερινός της Αγάπης και μετά τη Λιτανεία της εικόνας οι πιστοι την προσκυνούν και μετά πάνε στα  σπίτια τους για να ψήσουν το παραδοσιακό << αρνί στην σούβλα >> και να περάσουν όμορφα όλοι μαζί την ημέρα του Πάσχα. 

  Κατά το απογευματάκι όλος ο κόσμος κατευθύνεται την πλατεία του χωριού με σκοπό να παίξουν τα παραδοσιακά παιχνίδια της Λαμπρής, όπως σακουλοδρομίες, τράβηγμα σχοινιού , γαΪδουροδρομίες, ζίζιρο, τα παιχνίδια αυτά έχουν διάρκεια μέχρι την Τρίτη του Πάσχα. 

Τις πληροφορίες τις πήραμε από τις πηγές :

https://www.cyprusalive.com/el/pasxa-sth-kypro

https://www.kypros74.gr/kypros/kypros-paradosi-ethima/kypros -ithi-ethima-kypros